Τι είναι το Σύνθετο Τραύμα ή Cptsd* ;

Όταν ακούμε τη λέξη «τραύμα», συχνά σκεφτόμαστε ένα πολύ έντονο ή τρομακτικό γεγονός: ένα ατύχημα, μια επίθεση, μια φυσική καταστροφή. Και πράγματι, τέτοιες εμπειρίες μπορεί να οδηγήσουν σε Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, το γνωστό PTSD. Υπάρχει όμως και ένα διαφορετικό είδος τραύματος, που δεν συνδέεται απαραίτητα με ένα συγκεκριμένο γεγονός. Το σύνθετο τραύμα, ή Σύνθετη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (Complex PTSD), μπορεί να δημιουργηθεί όταν ένας άνθρωπος ζει για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα σε καταστάσεις που τον πληγώνουν, τον φοβίζουν ή τον κάνουν να αισθάνεται ότι δεν είναι ασφαλής.

Αυτό συμβαίνει συχνά μέσα στις σημαντικές σχέσεις των παιδικών μας χρόνων — με τους γονείς, τα αδέλφια ή άλλους ανθρώπους που μας φρόντιζαν. Μπορεί όμως να συμβεί και αργότερα, μέσα σε μια μακροχρόνια κακοποιητική ή επώδυνη ερωτική, φιλική ή ακόμη και εργασιακή σχέση. Για παράδειγμα, ένα παιδί που μεγαλώνει ακούγοντας συνεχώς φωνές, κριτική ή κατηγορίες μπορεί σταδιακά να μάθει ότι «κάτι κάνω πάντα λάθος» ή ότι «εγώ φταίω για ό,τι συμβαίνει». Αντίστοιχα, μέσα σε μια σχέση, η επαναλαμβανόμενη συναισθηματική απόσταση, η απόρριψη ή η συστηματική παραμέληση των αναγκών του άλλου μπορεί, με τον χρόνο, να αφήσει βαθύ αποτύπωμα.

Επειδή το σύνθετο τραύμα δημιουργείται πολύ συχνά μέσα στις σχέσεις, είναι λογικό να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε αργότερα — τόσο με τους άλλους όσο και με τον ίδιο μας τον εαυτό. Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να κουβαλά έντονη ντροπή ή ενοχή και να αισθάνεται βαθιά μέσα του ότι «δεν είμαι αρκετός» ή ότι «κάτι δεν πάει καλά με εμένα». Μπορεί έτσι να δυσκολεύεται να πλησιάσει τους άλλους, να αποσύρεται όταν μια σχέση γίνεται πιο κοντινή ή, αντίθετα, να φοβάται πολύ την απόρριψη και την εγκατάλειψη. Μπορεί επίσης να δυσκολεύεται να διαχειριστεί έντονα συναισθήματα: ένας θυμός να γίνεται πολύ δυνατός πολύ γρήγορα ή μια περίοδος θλίψης να μοιάζει σαν να μην τελειώνει ποτέ. Και πολλές φορές όλα αυτά δεν γίνονται συνειδητά. Είναι τρόποι που κάποτε μπορεί να μας βοήθησαν να αντέξουμε ή να προστατευτούμε μέσα σε δύσκολες συνθήκες και που συνεχίζουν να λειτουργούν ακόμη και όταν οι παλιές συνθήκες δεν υπάρχουν πια.

Στην προσωποκεντρική ψυχοθεραπεία και στο Focusing προσπαθούμε να πλησιάσουμε με περιέργεια και χωρίς κριτική όσα υπάρχουν ήδη μέσα μας. Μπορεί, για παράδειγμα, κάποιος να έχει μάθει βαθιά μέσα του ότι «αν δείξω τις ανάγκες μου, θα με απορρίψουν» ή ότι «πρέπει πάντα να προσέχω τους άλλους για να με αγαπούν». Αντί να διώξουμε αμέσως αυτές τις πεποιθήσεις, προσπαθούμε να καταλάβουμε από πού προήλθαν. Πότε χρειάστηκε να τις μάθουμε; Τι μας βοήθησαν να αντέξουμε; Και —κυρίως— εξακολουθούν να είναι αληθινές στη ζωή που έχουμε σήμερα; Μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί σταδιακά να δημιουργηθεί κάτι καινούριο. Παλιές «συναισθηματικές αλήθειες», που κάποτε είχαν λόγο ύπαρξης, μπορούν σιγά σιγά να χάσουν τη δύναμή τους και να δώσουν χώρο σε νέες εμπειρίες: περισσότερη ασφάλεια, περισσότερη εμπιστοσύνη και έναν διαφορετικό τρόπο να σχετιζόμαστε τόσο με τους ανθρώπους γύρω μας όσο και με τον ίδιο μας τον εαυτό.