Αυτισμός και ΔΕΠΥ
Παλαιότερα δεν υπήρχε αποδοχή της διάγνωσης και των δύο ταυτόχρονα. Δηλαδή, το ένα απέκλειε το άλλο και συνήθως η ΔΕΠΥ κυριαρχούσε, ενώ ο αυτισμός έμενε στην αφάνεια. Το αποτέλεσμα ήταν οι δυσκολίες που αντιμετώπιζε το αυτιστικό άτομο να μην αναγνωρίζονται και να μην λαμβάνεται η κατάλληλη υποστήριξη.
Πλέον, γνωρίζουμε ότι ο αυτισμός και η ΔΕΠΥ μπορούν να συνυπάρχουν και μάλιστα η συνύπαρξή τους δεν είναι καθόλου σπάνια. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, το ένα μπορεί να καλύπτει ή να επισκιάζει την εικόνα του άλλου. Έτσι, μπορεί να καταλήγουμε να αναρωτιόμαστε αν όντως το παιδί μας – ή ακόμη και εμείς οι ίδιοι – είμαστε καθόλου αυτιστικοί ή αν οι δυσκολίες μας σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ.
Η εικόνα της ΔΕΠΥ και του αυτισμού μαζί μπορεί να είναι αρκετά αντιφατική και έτσι να δυσκολεύει τόσο τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας όσο και τους γονείς, όταν πρόκειται για τα παιδιά τους. Πάμε να δούμε μερικά από τα χαρακτηριστικά που μπορεί να μας «μπερδεύουν».
Μπορεί να θέλω να μάθω όλες τις λεπτομέρειες για κάτι, να ψάχνω πολύ γι’ αυτό, να αναλύω τις πληροφορίες και να θυμάμαι πολλά πράγματα γύρω από ένα θέμα. Ταυτόχρονα όμως, μπορεί να δυσκολεύομαι να διατηρήσω την προσοχή μου ή να οργανώσω όλη αυτή την πληροφορία, να ξεχνιέμαι και να μπερδεύω πράγματα.
Μπορεί να είμαι πολύ παρορμητική και να κοινωνικοποιούμαι κάνοντας πολύ «μοίρασμα», δηλαδή λέγοντας πολλές πληροφορίες και μιλώντας πολύ ακόμη και με ανθρώπους που γνωρίζω λίγο. Ταυτόχρονα, μπορεί να νιώθω ντροπή ή ενοχή γι’ αυτό, να δυσκολεύομαι να εμβαθύνω στις σχέσεις μου και έπειτα από μια συνάντηση να με απασχολεί πολύ αν έκανα κάτι λάθος ή αν θα μπορούσα να είχα κάνει κάτι διαφορετικά.
Μπορεί να χρειάζομαι πολλές πληροφορίες για κάτι, ώστε να αισθάνομαι ότι είναι προβλέψιμο και οικείο. Όταν όμως μου λείπουν πληροφορίες, μπορεί να προσπαθώ να συμπληρώσω τα κενά, να κάνω υποθέσεις και τελικά να μπερδεύομαι.
Οι δυσκολίες που μπορεί να συναντάμε και στα δύο ξεχωριστά, όπως η διατήρηση της προσοχής, η οργάνωση και η εκτέλεση ενός προγράμματος ή η ρύθμιση των συναισθημάτων, μπορεί να γίνονται ακόμη πιο απαιτητικές όταν συνυπάρχουν ΔΕΠΥ και αυτισμός.
Η συναισθηματική ρύθμιση μπορεί να γίνεται πιο περίπλοκη, η υπερφόρτωση και η εξάντληση μπορεί να εμφανίζονται συχνότερα και όλα αυτά μπορεί να επιβαρύνονται από το masking. Όχι μόνο από την καθημερινή προσπάθεια προσαρμογής και απόκρυψης κάποιων δυσκολιών, αλλά και από το γεγονός ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της ΔΕΠΥ μπορεί να «εξαφανίζουν» στην εικόνα μας κάποια αυτιστικά χαρακτηριστικά ή και το αντίστροφο.
Έτσι, μπορεί να μη δεχόμαστε τη βοήθεια που πραγματικά χρειαζόμαστε ή ακόμη και να δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε εμείς οι ίδιοι ποιοι είμαστε και τι έχουμε ανάγκη.
Πώς βοηθάμε;
Στόχος μας φυσικά δεν είναι να διαγνώσουμε και να «κολλήσουμε» στην ταμπέλα που δόθηκε. Στόχος είναι να κατανοήσουμε τις δυσκολίες που εκφράζει το ίδιο το άτομο και τον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν την καθημερινότητά του.
Να μην παρακάμπτουμε κάποια πράγματα λέγοντας «αφού δεν κάνει αυτό, τότε δεν ισχύει το άλλο», γιατί έτσι μπορεί να κάνουμε τον άνθρωπο να νιώθει ακόμη πιο μόνος και αβοήθητος και οι πραγματικές του δυσκολίες να μένουν χωρίς αναγνώριση.
Μέσα από μια νευροεπιβεβαιωτική προσέγγιση, προσπαθούμε να δούμε πέρα από τη συμπεριφορά και να καταλάβουμε τι προσπαθεί να διαχειριστεί το άτομο, τι το δυσκολεύει, τι το βοηθά και τι χρειάζεται να αλλάξει όχι μόνο στο ίδιο, αλλά και στο περιβάλλον του.
Μπορούμε να δουλέψουμε πάνω στην κατανόηση και έκφραση των αναγκών, στη συναισθηματική ρύθμιση, στη διαχείριση του άγχους, στην οργάνωση της καθημερινότητας με τρόπους που ταιριάζουν στο ίδιο το άτομο, αλλά και στην αναγνώριση των ορίων του και των στιγμών που χρειάζεται ξεκούραση ή λιγότερες απαιτήσεις.
Γιατί τελικά, ο στόχος δεν είναι να κάνουμε το άτομο να φαίνεται «λιγότερο αυτιστικό» ή «λιγότερο ΔΕΠΥ». Είναι να το βοηθήσουμε να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, να αναγνωρίσει τι χρειάζεται και να μπορεί να ζει και να λειτουργεί με έναν τρόπο που του ταιριάζει, χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να προσπαθεί να χωρέσει σε έναν τρόπο λειτουργίας που δεν είναι δικός του.